---

EISE EISINGA PLANETARIUM FRANEKER

Onderweg van Leeuwarden naar Franeker met een bus vol Zwitsers wordt een korte uitleg gegeven over het zeer bijzondere planetarium dat door Eise Eisinga is gebouwd in de jaren 1774 tot 1781. Als eenvoudige wolkammer had hij zich zelf ontwikkeld tot een goede wiskundige en sterrenkundige. De reden voor de bouw van dit nog steeds werkende mechanische planetarium (het oudste ter wereld) was een samenstand van vier heldere planeten en de maan op 8 mei 1774 en een verkondiging van een predikant uit de buurt dat hierdoor de wereld zou vergaan. Om duidelijk te maken hoe de situatie werkelijk in elkaar zat beeldde Eisinga het planetenstelsel af op het plafond van zijn woonkamer en bedacht en maakte ook het bijbehorende raderwerk op de zolder daarboven. Zo kon iedereen zien dat de planeten op grote afstanden van elkaar rond de zon draaien en zeker niet met de aarde kunnen botsen. In 1825 besloot koning Willem I het planetarium voor het Rijk aan te kopen en bleef het tot heden behouden. Vorig jaar werd bij het 225-jarig bestaan het predikaat “Koninklijk” verleend. In het planetarium kregen de planeten Mercurius tot en met Saturnus een plaats, draaiend rond de zon. Uranus werd ontdekt in het jaar dat het planetarium gereed kwam. Om ook deze te kunnen laten zien had Eisinga het pand van de buren erbij moeten kopen. Dat gebeurde niet. Door de ontdekking van Uranus werd het planetenstelsel opeens twee maal zo groot. Eise Eisinga werd geboren in Dronrijp, vlak bij Franeker, op 21 februari 1744. Zijn geboortehuis, een standbeeld en een plaquette bij de ingang van de grote kerk aldaar getuigen er nog van. Op de grafsteen van zijn vader, ook te vinden bij de ingang van de grote kerk te Dronrijp, werd door Eise Eisinga een wiskundig raadsel aangebracht, waaruit de leeftijd, de sterfdatum en de geboortedatum van Eisinga senior kan worden afgeleid. De volgende tekst gaat daar over.

Sijn ouderdom doe hij stierf met de Jaaren
Christy Geaddeert maakt 1854 204 / 365
En de Jaaren Christy met het 1 / 4 van Sijn Jaren
Gemultipliceert komt 31120 292849 / 532900

De uitgewerkte oplossing kan voor 1 juli aanstaande worden gestuurd naar wimzanstra@zonnet.nl of naar het adres Spijkerlaan 13, 9903 BB Appingedam.
Degene die de juiste oplossing vindt, maakt (na loting) kans op een leuk prijsje van de Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond. (www.kijkeensomhoog.nl).

Het Eise Eisinga Planetarium is als volgt te bereiken:
    Adres: Eise Eisingastraat 3, 8801 KE Franeker,
    Telefoon: 0517-393070,
    E-mail: info@planetarium-friesland.nl
    Website: www.planetarium-friesland.nl