16 november 2006 - Het aanhoudend zachte weer heeft donderdag een nieuw hoogtepunt bereikt. In De Bilt was het om 13.40 uur 16,5 graden. Daarmee is het record voor de tweede decade van november verbroken. Dit stond op 16,4 graden, gemeten op 13 november 1938.

Hoe groen is de herfst? Verschil 1 november 2004/ 1 november 2006 (foto: Jacob Kuiper, WPI)

In de tweede decade van november is een middagtemperatuur van ongeveer 8 graden normaal en het gemiddeld nachtelijk minimum ligt bij 3 graden. Op 12 november 1938 was het in De Bilt met 16,1 graden ook uitzonderlijk zacht. Ook op 11 en 12 november 1995 werden vergelijkbare waarden gemeten, respectievelijk 15,4 en 15,9 graden. Landelijk staat het warmterecord voor het tijdvak 11-20 november op 20,0 graden gemeten op 12 november 1926 in Sittard. Bij dergelijke hoge temperaturen in het Limburgse heuvelland speelt ook een zwak föhneffect mee waardoor de temperatuur bij een sterke zuidenwind nog een extra zetje krijgt (Nader Verklaard- novemberwarmte/ föhn).
Vorig jaar was de eerste novemberdecade met gemiddeld 11,3 graden tegen 7,7 normaal de zachtste sinds zeker 1901. Op 3 november 2005 werd in De Bilt 18,7 graden gemeten, de hoogste temperatuur ooit in november. In Arcen en Ell werd zelfs 19,4 graden bereikt, maar landelijk is het in november nog wel eens warmer geweest. Op 4 november 1994 werd in het zuiden van Limburg 21,1 graden gemeten (Nader verklaard- novemberwarmte).

Natuur dit najaar nog groener
Vorig jaar beleefden we de warmste herfst in drie eeuwen en bleef het blad uitzonderlijk lang aan de bomen zitten. KNMI-meteoroloog en weerfotograaf Jacob Kuiper fotografeert de natuur jaarlijks om de verschillen in bladontwikkeling en bladval in beeld te brengen. Uit zijn laatste opnamen blijkt dat de natuur dit najaar nog groener is dan vorig jaar rond deze tijd en dat er veel meer blad aan de bomen zit dan rond deze tijd in 2004. Voor de bomen is dat niet goed: bij gelijke wind is de winddruk op een boom met blad acht keer zo hoog als op een kale boom. Als het gaat sneeuwen of ijzel ontstaat kan de toestand nog dramatischer worden. Na de eerste herfststorm en de eerste vorst (op 2 november -3,9 graden op de vliegbasis Twenthe) zijn inmiddels wat bladeren van de bomen verdwenen maar de natuur is nog steeds opmerkelijk groen.

Weersomstandigheden spelen een belangrijke rol bij het verkleuren en de val van het blad. Volgens oud KNMI-meteoroloog en bioloog Baltus Zwart speelt uiteraard de hoge temperatuur een rol bij het uitblijven van de bladverkleuring, maar veel belangrijker is nog het uitblijven van somber weer. Door het zonnige weer kon in combinatie met de hoge temperaturen het fotosynthese proces gewoon op volle sterkte doorgaan waardoor het in het blad aanwezige abcissine zuur, dat zorgt draagt voor de vorming van het abcissinelaagje (afscheidingslaagje) aan de voet van het blad, nog geen kans kreeg zijn invloed uit te oefenen. Baltus Zwart hanteerde de richtlijn dat de bomen in ons land voor 5 december helemaal kaal waren. Vorig jaar was dat al 10 december en mogelijk dit jaar nog later (zie Nader verklaard- bomen over het weer).

Onder uitzonderlijke omstandigheden kan het in november soms nog 20 graden worden. Zo werd op 11 november 1995 in Oost Maarland 19,8 graden gemeten, slechts 0,2 graad onder het eeuwrecord voor de periode 11-20 november. Daags daarna werd daar 19,4 graden bereikt. Op 12 november 1926 noteerde Sittard het decaderecord van 20,0 graden. Ook in 1994 was deze maand warm. In Limburg werd het toen in het begin van de maand op drie achtereenvolgende dagen warmer dan 20 graden. Op 4 november 1994 registreerden de weerstations van het KNMI in het uiterste zuiden van Limburg 21,1 graden, voor de hele maand november en voor ons land de hoogste temperatuur sinds tenminste 1901.

De zon heeft in deze tijd van het jaar niet veel kracht meer en zeer zacht weer in november en de winter hangt altijd samen met een sterke aanvoer van zachte lucht. Meestal waait het onder die omstandigheden dan ook flink en wordt de zachte lucht met een zuidwestelijke wind aangevoerd uit gebieden met een subtropisch klimaat. Omdat de zon voor de warmte nu niet de belangrijkste factor is kan de hoogste waarde van de temperatuur op elk moment van de dag worden bereikt.
Onder zulke omstandigheden kan de temperatuur in november zelfs midden in de nacht nog ruim boven 10 graden blijven: in De Bilt is op 1 november 1968 een minimumtemperatuur gemeten van 14,1 graden, de warmste novembernacht sinds ruim een eeuw. Overdag noteerde De Bilt toen 17,7 graden. De hoogste temperatuur ooit in november in De Bilt gemeten is 18,7 graden op 3 november 2005. Die maand is uitzonderlijk zacht begonnen: het KNMI noteerde vijf novemberdagen met meer dan 15 graden, een nieuw record.

De gemiddelde temperatuur gaat in de loop van de maand snel omlaag van ongeveer 8 graden in het begin van de maand tot 4 graden eind november. Aan het eind van de maand zijn temperaturen boven 15 graden dan ook veel uitzonderlijker dan begin november. Op 22 november 1929 is in Maastricht 18,8 graden gemeten, de hoogste temperatuur van ons land voor de laatste tien dagen van november. De hoogste minimumtemperatuur in De Bilt in de tweede helft van de maand is 13,1 graden op 22 november 1947.