Ruimteweer en Venus.

SAMENVATTING.

Over het ruimteweer van de afgelopen week valt het volgende te zeggen. Op 15 mei is een actieve groep van zonnevlekken ontstaan op de zon met bijbehorende sterke magnetische velden en uitbarstingen van röntgenstraling en geladen deeltjes. De laatste worden door de magnetische velden gedwongen in bepaalde banen te bewegen, produceren daarbij zelf ook magnetische velden en zenden daardoor tevens elektromagnetische straling uit: synchrotronstraling genoemd. Zo’n extra uitbarsting van geladen deeltjes heet een coronale massa uitbarsting. Deze voegt zich bij de altijd bestaande zonnewind en komt op 18 mei in de buurt van de aarde.

Het is bekend dat een elektrische stroom (stroom van geladen deeltjes) een magnetisch veld veroorzaakt. Zo ook de zonnewind. Wordt deze zonnewind verstoord door filevorming of een coronale massa uitbarsting dan zal dat tevens leiden tot een verstoring in het meegevoerde magnetische veld, zoals dat 18 mei het geval was. Deze verstoringen kunnen bij de aarde leiden tot beschadiging van satellieten en elektrische apparatuur en installaties. De toename van de geladen deeltjes in de zonnewind in aantal en snelheid kan er ook voor zorgen dat het poollicht zich uitbreidt naar lagere geografische breedtes op aarde. Versnellingen in de zonnewind kunnen verder ontstaan door de aanwezigheid van zogenaamde coronale gaten op de zon. Dit zijn gebieden die zich kenbaar maken doordat er weinig tot geen ultraviolette straling vandaan komt. De komende week zullen de aardse magnetometers hier wel iets van gaan merken.

Aan de sterrenhemel valt het de komende dagen op dat de smalle maansikkel en de planeet Venus elkaar zullen passeren. Kijk ’s avonds in het westen naar dit bijzondere schouwspel. Evenals de aarde draait ook Venus in een baan om de zon. De diameter van de Venusbaan bedraagt ongeveer 70 procent van die van de aardbaan en de omloopstijd van Venus duurt bijna 7.5 maanden. Dit betekent dat Venus de aarde binnendoor inhaalt en dat Venus daardoor schijngestalten vertoont, evenals de maan. Bekijk dat eens met een sterrenkijker. De temperatuur op Venus is erg hoog (400 graden Celsius), wat ondermeer veroorzaakt wordt door de kortere afstand tot de zon en het broeikaseffect vanwege de dichte CO2-atmosfeer. Of dit effect ook doorgetrokken kan worden naar de aarde is maar de vraag. Ten eerste zit er maar één CO2-molecuul op 3000 luchtmoleculen in de aardse atmosfeer en ten tweede zou blijken uit het verleden dat de veranderingen in de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer het veranderende temperatuurverloop volgen en niet andersom. Het veranderende temperatuurverloop heeft ook belangrijke sterrenkundige oorzaken. Hierover de volgende week meer.

Nog even iets over de afstanden in de ruimte. Deze kunnen worden gemeten in termen van de snelheid van het licht (elektromagnetische straling, 300.000 km/s). De afstand van de aarde tot de zon is dan de tijd die het licht erover doet om deze afstand te overbruggen: ruim 8 minuten voor het licht, of ruim 8 lichtminuten.
Zo is de afstand van de aarde tot Venus heel variabel tussen 2 en 14 lichtminuten en de afstand tot de maan slechts 1 lichtseconde.